Tokat'ta geleneksel el zanaatları arasında çok önemli yer tutan yazma üretiminin evlerde yapılıyor. Bu üretimin 700 yıllık bir tarihe dayandığını, önceleri yalnız başörtüsü olarak kullanıldığını bugün çeşitli örtüler, elbiseler, yatak takımları olarak üretiliyor. Fırınlanmış ıhlamur ağacından oyularak yapılmış kalıplar üzerindeki motiflerin bez üzerine kara kalem ve elvanlı olarak iki tipte baskısıyla desenler elde ediliyor. Şehir merkezinde asıl adı Gazioğlu Han olan halk arasında Yazmacılar Han olarak bilinen hana girdiğimiz anı unutmam mümkün değil; sanki belleğime kazındı. Burada yaklaşık 1 saat fotoğraf çekimi yaptık ve ben gördüklerime inanamadım. Bir şok içindeydim. 20.yüzyıl Türkiye'sinde ortaçağın sis bulutları içinde bir mekan.

Bambaşka bir dünya

Yaklaşık 250 - 300 yıllık bir geçmişi olan Osmanlı döneminde yapılmış ahşap bir yapı !.. bu han artık yıkılmaya yüz tutmuş her an bir yangına maruz kalabilecek korumasız bir durumda. Bu handa 7 imalatçı üretim yapıyor. Yaklaşık her atölyede 4 çocuk, 2 usta 6 kişi çalışıyor. Handa toplam 50 kişi çalışıyor. Günlük 15000 yazma üretiliyor. Burada çalışanların hemen hemen hepsi 10 yaş grubu çocuklar. Handa son derece ilkel yöntemlerle korumasız, sağlıksız koşullarda üretim yapılıyor. Üretim sırasında insan sağlığı için çok zararlı kimyasal maddeler kullanılıyor.

Sadece oradaki yaşamı yakından izlemek, öğrenmek ve fotoğraflamak için 6 kez gittim. Onlarla çalıştım, yemek yedim, çay içtim, sohbet ettim. Her gittiğimde yeni şeyler öğrendim ve yaklaşık 1 yılda bu çalışmayı hazırladım.

Örneğin 15 litrelik bir teneke siyah boya hazırlamak için 400gr potasyum klorür, 400gr bakır sülfat (göztaşı) 1500gr anilin (inorganik madde) ve su kullanılıyor. Bu karışımları çocuklar hazırlıyor. Renk dönüşümünü hızlandırmak amacıyla amonyak kullanılıyor. Çocuklar, vücutları bu maddelerle direkt korumasız temas halinde çalışıyorlar. Bakır sülfatın kanserojen etkisi olduğunu, Anilin'nin direkt beyin hücrelerine etki ettiğini, amonyağın solunum yollarını tahrip ettiğini tıp bilimi ortaya koymuştur. Ayrıca, yazma kurutmak için kullanılan üfleyici sobalarda tütün fabrikasının tütünü işlerken yarattığı artık (küsbe) yani tütünü rafine ederken oluşan katran, sıkıştırılıp kurutuluyor ve yakıt olarak kullanılıyor. Tam anlamıyla zehir. Kısmen odun yakıt olarak kullanılıyor. Aslında iyi çalışma koşulları sağlandığı taktirde oluşmayacak olan yukarıda belirtilen hastalıklara meslek hastalıkları deniyor. Çocuklar ise bunlardan habersiz çocuk bahçesinde oynarmışçasına haftalık karın tokluğuna çok az ücretle sigortasız, korumasız çalışıyorlar.

Yazmalara teker teker baktığınızda; gördüğünüz renk renk desenleri hiç bir şeyden habersiz çocukların ellerinde, yüzlerinde ve vücutlarında görebilirsiniz. Onlar bir canlı yazma gibidirler. Tezgahın üzerine serilmiş beyaz beze eller o kadar hızlı iniyor kalkıyor ki tutamağından sıkı sıkıya tuttukları tahta kalıplar gözükmüyor eller ilerledikçe çivit mavisi, bakır kırmızısı güller, goncalar beliriyor.Pencere ışığının aydınlattığı tahta teknelerdeki boya ölümsüzleşeceği bezin üzerine yolculuğa çıkmadan, parıltılarıyla izbe nemli ortama hafif bir esinti katıyor. İlk farklı desenlerle hanın yorgun merdivenlerinin yaslandığı duvarlarda karşılaşılır, çırakların binlerce rengarenk el izi, ustaların anıları, sarıdan turuncuya üretim hikayeleri tonların alfabe olduğu bir senaryo.

Bu senaryo bize kültürümüzü mü , geleneklerimizi mi?

Yoksa geleceğimiz olan çocuklarımızı mı korumamız gerektiğini acıyla düşündürüyor. İşte 'YAZMACILARIN YAZGISI' görmezden gelinen bu tabloyu belgelemek kamuoyuna sergilemek amacıyla gerçeklerin ışığında doğdu.

*** Gördüklerinizden hepimiz sorumluyuz. Bir fotoğrafçı olarak üzerime düşeni yapmaya çalıştım. Şu anda boşaltılmış kaderine terkedilmiş durumda. Yeni yazmacılar sitesinde üretim devam ediyor. Çocuklar için koşullar aynı mekan yenilenmiş sadece.

BİR GÜN BİR YAZMA ALACAK OLURSANIZ, O YAZMADA BU ÇOCUKLARIN SAF VE TEMİZ YÜREKLERİNİ BULABİLİRSİNİZ !

Sami TÜRKAY

Use By Author Permission Only.