Güzel bir Nisan Pazar’ında üç aile , Değirmendere’den iki araba ile peşpeşe yola koyulduk. Karamürsel’den İznik yol ayrımına sapıp 53 km lik hafif tatlı virajlarla ama bol yeşillik manzaralı yola dizildik. Köy evlerinin yanısıra şehrin trafiği , kirli havası ve gürültüsünden kaçan insanların inşa ettikleri güzel, bahçeli villaları izleyerek yüksekçe bir yerde bir manzara molası verdik. Kıvrıla kıvrıla giden yoldan İznik Gölü görünmeye başladığı andan itibaren arabamızda arka koltukta oturan iki delikanlının (yaşları 11) ”Burası göl mü yoksa deniz mi? Bu nasıl göl , kocaman!” diye şaşkınlık içinde sorularına maruz kaldık. İznik’e vardığımızda arabalarımızı göl kenarındaki yola parkederek bir çay bahçesine girdik. Demli birer yorgunluk çayı içerken çay bahçesi sahibinden nereleri gezebiliriz diye fikir aldık. Ve hemen yayan olarak başladık İznik turumuza.

İZNİK

İznik, her avuç toprağı binlerce yıldır kültür kalıntıları ile yoğrulmuş, bölgede, yüzyıllar boyu tarih sayfalarının baş köşelerinde yerini almış bir kenttir. Dört imparatorluğa başkentlik yapmış nadir yerleşimlerden biridir.

Bursa'nın 86 kilometre kuzeydoğusunda yer alan İznik İlçesi, aynı adla anılan gölün doğu kıyısında kurulmuştur. Çevresi zeytinlik, bağ ve bahçelerle çevrili olan İznik'in etrafı yaklaşık 5 kilometre uzunluğundaki surlarla çevrilmiştir. İlk çağda kurulan kentin ızgara planı aynen korunmaktadır.

İznik sadece Bursa civarının değil bütün Marmara Bölgesi’nin en önemli tarihi ve turistik yörelerindendir.

İznik Britanya, Roma, Bizans, Anadolu Selçuklu Devleti ve Osmanlı Devleti’ne başkentlik yapan bir şehirdir. Bu kadar medeniyete ev sahipliği yapan İznik bağrında birçok medeniyetin izlerini görebileceğimiz ender şehirlerimizdendir.

İznik, şehir olarak tarihte ilk defa Büyük İskender’in Komutanlarından Antigonyus tarafından kurulur. İznik ismi Nikai’a dan türemiş olup, muhtemelen Nika’nın şehri anlamını taşımaktadır. Nikai, Antigonyus devletini yıkan bir diğer Büyük İskender komutanı Lysimakhos’un eşinin adıdır. Lysimakhos, çok sevdiği eşinin adını bu şehre vererek eşinin anısını asırlar boyunca insanların dillerinde yadettirmiştir.

Göl kenarındaki kaldırımdan yürürken yöre insanlarının Pazar sabahı kahvaltılarına tanık olduk çimlerde yayılarak yaptıkları. Kimi banklarda oturmus dinleniyor , gölü seyrediyor , kimi kahvaltısını ediyordu. Gölün hemen kenarında Senato Binası’ndan kalma ufak bir kalıntı gözümüze çarptı. Ama çoğu göl suları altında kaybolmuş ne yazık ki.

Senatüs (Bizans sarayı): Sarayın 4. yüzyılda yapıldığı katî olup halen göl suları tarafından örtülmüştür. Zemin mozaikleri toprak altında mevcut olup Hristiyanların Teslis ve İsa’nın ulûhiyeti,insaniyeti münakaşalarını yapan 318 papazın ilk Konsili 325 yılında burada akdolunmuştur. 787 yılında Ortodokslar arasında Azizlerin tasvirleri hakkında çıkan ihtilâfın münakaşası için toplanan 7. Konsil de burada toplanmıştır.

Yolumuz bizi ilk olarak benim çok görmek istediğim Çini Vakfı’na götürdü. Çok güzel ve bakımlı bir bahçe içerisine kurulmuş vakıfta hafta içleri çini kursları veriliyormuş. Fırınları mevcut. Çininin boyandığı taşın ana maddesini oluşturan kuartz taşlarını gördük. Bir odada sergiledikleri çini ürünler ise gerçekten birer sanat harikası idi. Hayranlıkla izledik. Müsade alıp fotoğraflarını çektik. Bize modellerini çalmak için çekmeyin yeter çünkü bazen bu amaçla fotoğraflarını çekip kopyalarını yapanlar da oluyor dediler.

İznik Eğitim ve Öğretim Vakfı, 400 yıl önce üretimi biten İznik çinisini yeniden hayata geçirmek için 1995'te kuruldu. Vakfın ArGe merkezindeki çalışmaları, TÜBİTAK ve Princeton Üniversitesi'nden de destek gördü. Çiniler, 16. yüzyıldaki formüle uygun olarak, yüzde 85 oranında kuvarsla ve vakfın kendi ürettiği boyalarla yaratılıyor. Japonya ve Almanya gibi ülkelerden gelen sanatçıların, atölyelerimizde bizimle beraber çalışıp kendi çinilerini ürettiklerini görmek de çok keyifli. Bu arada devamlı yurtiçi ve yurtdışından siparişler alıyoruz. Tokyo'da Dostluk Anıtı, Kanada'da Barış Bahçesi, Taksim- Levent metro hattı, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, THY Dış Hatlar, Sabiha Gökçen Havaalanı ve Çırağan Oteli sadece birkaçı. Ayrıca ev, restoran, büyükelçilik, kışla, iskele, müze gibi sayısız mekanı da çinilerle süsledik.

Vedalaşıp ayrıldıktan sonra mahalle aralarından sessiz sakin ve bahçeli evlerin oluşturduğu sokaklardan geçerek Roma Tiyatrosu kalıntılarına vardık. Bizim gibi gezmeye gelen bir grupla daha karşılaştık. Onlar İstanbul’dan gelmişlerdi tur minübüsü ile.

Tiyatro: İznik Antik Tiyatrosu göl kıyısı ile Yenişehir Kapı arasında geniş bir alana inşa edilmiştir. Tiyatro, İmparator Traianus döneminde Bithynia prokonsülü (valisi) Plinius'un çabalarıyla 111-112 yıllarında yapılmıştır. Tiyatro, XIII. yüzyılda toplu mezarlığa dönüştürülmüştür. Daha sonraki yıllarda içinde kilise, saray ve Osmanlı seramik atölyeleri ve çini fırınları yapıldığı, yapılan arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılmıştır.

Tiyatroda fotoğraflarımızı çektikten sonra şehrin merkezine yürüdük. Yoldan geçen el arabasında toprak kaplar satan bir satıcıdan eşim dayanamayıp hemen bir yayvan tepsi satın aldı. Bizim İznik hatıramız da böylece toprak bir kap olmuştu içinde lezzetli yiyecekler pişirip o günü anacağımız...

Ayasofya Kilisesi idi.

 

Ayasofya Kilisesi: İki ana caddenin kesiştiği yerde, kentin tam ortasındadır. Bizans dönemi eseridir ve tahminen XI. yüzyıldaki depremden sonra yenilenmiştir. 1331 yılında Orhan Gazi Camii adını almıştır. Deprem ve yangınlarda tahribe uğramıştır. XVI. yüzyılda Mimar Sinan tarafından büyük ölçüde değişikliğe uğratılmış ve yenilenmiştir. Bir mezar odası duvarında Hz. İsa freski bulunmaktadır. VII. Konsil'in toplandığı yerdir. Bu nedenle inanç turizmi için önemli bir merkezdir.

 

Gezmekten çocuklarımızın acıktığını bile akıl edememiştik. Hemen onlar için birer ekmek arası tavuk döner ile ayran alarak bu defa arabalarımızla Abdülvahap Tepesi’ne çıkarak İznik manzarasına tepeden baktık.İnsanlar oradaki türbeye dualar okumaya gelmişlerdi.

İznik’in doğusunda yüksek bir tepe üzerinde Abdülvahab Sancaktari Türbesi bulunmaktadır. Bu türbenin İznik’i kuşatan İslam ordularından Abdülvahab adlı bir kişiye ait olduğuna inanılmıştır. Osmanlılar İznik’i ele geçirdikten sonra, VIII.yüzyıldaki Arap kuşatmalarında yararlılıkları görülen ve sancaktarlık yapmış olan Abdülvahab isimli kişinin halk arasında inanılmış bir de efsanesi bulunmaktadır:

“Abdülvahap kuşatma sırasında gönlünü genç bir Rum kızına kaptırmıştır. Kızlar burcunu müdafaa eden sevgilisi her seferinde Abdülvahap´a Kaleyi alırsan beni de alırsın diye bağırırmış. Genç sancaktar sevgilisine kavuşmak için yaptığı hücumda bir düşman oku ile yaralanmış ve başı uçurulmuştur. Buna rağmen kılıç sallamaya devam eden sancak bir arkadaşının “bre Abdullah başını unuttun” demesi üzerine sancaktari geri dönmüş ve başını koltuğuna alarak yedi adımda bugün yattığı tepeye çıkarak kendini defnetmiştir”.

Bugün bu türbe halk arasında, sürekli bayrak asıldığından ötürü Bayraklı Dede olarak anılmaktadır.

İznik’i tepeden izleyip çocuklarımızın da karınları doyduktan sonra oraya giderken altından geçtiğimiz  Lefke Kapı’yı fotoğraflamak üzere yine kısa bir mola verdik.

Kentin günümüze kalan dört kapısı; İstanbul, Lefke, Yenişehir ve Göl kapıları. Kapılar, MS 1. yüzyılın sonlarına doğru İmparator Vespasianus ve Titus tarafından yaptırılmış. Önceleri, Zafer Takı olarak düşünülen bu kemerler, Roma döneminin ilerleyen yıllarında surlarla birleştirilmiş. İstanbul'dan gelenler, kente bu kapıların en güzeli ve en iyi korunmuşu olan, İstanbul Kapısı'nın yanındaki bir açıklıktan girer. Dış surdaki kapı, iki büyük, yuvarlak kule ve ünlü Roma İmparatoru Hadrianus'un MS 123'te, kente gelişi anısına dikilen zafer takından oluşuyor. Bursa'dan gelenlerse, İznik'e Yenişehir Kapısı'ndan girer. Bu kapının daha az korunabilmiş olması, Selçuklular'ın ve Osmanlılar'ın kente girmek için bu kapıya zarar vermiş olmalarından kaynaklanıyor. Bu kapının yakınında bulunan Roma Tiyatrosu'nun üst sıraları çökmüş, ardından da alt sıraların taşları, surların ve kapıların onarımında kullanılmış. Doğu'daki Lefke Kapı, üçlü bir yapıda. İki surun arasında da, yine İmparator Hadrian'a adanmış bir Zafer Takı var. Yeşil Cami'yi geçince varılan kapının hemen dışında görülebilen bir sıra su kemeri, yakın zamana kadar şehre su getirirmiş. Göl Kapısı'ndan ise geriye pek bir şey kalmamış.

Meydan Hamamı:1.Murat Hamamı olarak da bilinir. Çifte hamam biçiminde inşa edilmiştir. Hamam XIV. yy sonlarına tarihlenir.

Tekrar şehrin merkezine dönerek Bu defa 1.Murat Hamamı , Süleyman Paşa Medresesi Çini ve Seramik Çarşısı ile çiniciler sokağını dolaştık ve fotoğrafladık. Medresenin avlusunda gölgelikte , tahta masa ve sandalyelerden oluşmuş küçük ama güzel bahçede yine yorgunluk çaylarımızı yudumladık.

 
Bu sırada ben avlunun dört bir tarafına yayılmış olan ufak çini dükkanlarına girip çıkarak hem satış hem de bir taraftan boyama yapan dükkan sahiplerini görüntüleyip dergimizin adresini verdim. İnsanlar gayet kibar , anlayışlı ve hoşgörülü idiler. 

Sokak arasında yürürken bir kaldırım kenarına oturmuş yaşlı teyze dikkatimizi çekti. Kendisine yaklaşarak biraz sohbet ettik. Teyze bize 130 yaşında olduğunu söylüyordu. Kulaklarımıza inanamadık ama o sırada bizi izleyen bir komşusu “bazen 130 der bazen 110 ” diyince durumu kavradık. Teyzeden müsaade isteyerek fotograflarını çektik. Kendisine iyi dileklerde bulunarak ayrıldık yanından.

Son olarak İstanbul Kapıyı da görüntüleyerek İznik Gölü kıyısında büyükçe bir bahçesi olan Kopuk’un Yeri’nde balık çorbamızı, yayın balıklarımızı, salatalarımızı yedik. Ve tekrar Değirmendere yoluna koyulduk. Herkesin üzerine tatlı bir yorgunluk çökmüştü dönüş yolunda. Kendi memleketimize vardığımızda ise deniz kenarındaki çay bahçesine giderek birer çay da orada içip bir sonraki geziyi yapabileceğimiz yerleri konuşarak evlerimize döndük.

 

Bir anı...

Afet Hanım, tarihi İznik'i gezmek için Atatürk'ten izin alarak ayrılmak istedi. Atatürk, herkesçe malum olan tarih bilgisine dayanmış oalcak ki, şöyle dedi: "Hay hay, gidebilirsiniz, fakat unutmamalı ki, asıl İznik'i göremeyeceksin, çünki o topağın altındadır." Afet Hanım ayrıldıktan sonra Atatürk, masasında oturanlara şöyle bir soru soruyor:

"İznik'in etrafını çeviren surların kaç kapısı vardır?" Bu sorunun yanıtını İznik tarihini iyi bildiğini sanan bir İznikli veriyor: "Üç kapısı vardır efendim. Bulunduğumuz yerin doğusundaki kapı, kuzeyindeki Yenişehir Kapısı, güneyindeki İstanbul Kapısı diye bilinir." Atatürk: "Hayır, dört kapısı olacak. İznik Türkler tarafından ilk zaptında Kılıç Aslan'ın girdiği Batı Kapısı nerede?"

"Böyle bir kapı bilmiyoruz efendim." Atatürk bir süre sustu. Canı sıkılmışa benziyordu. Nihayet konuyu değiştirdi. Aradan seneler geçti. Biriken suları İznik Gölü'ne akıtmak için yol açmaya uğraşan işçiler, bir noktada suların kendiliğinden boşluk bularak akmakta olduğunu hayretle gördüler ve ilgililere bildirdiler. Kazıya devam olununca, bunun bir kapı, hem tam teşkilatlı kurşunlu bir kapı olduğu meydana çıktı. Atatürk'ün bahsettiği Batı Kapısı bulunmuştu

Alıntılar:

http://www.bursa.gov.tr/ilce/turizm/iznik.htm

http://webarsiv.hurriyet.com.tr/2004/02/18/415198.asp

http://www.tekadamdevrimi.com/tekadamdevrimi/tad_anilar/tad_aanilar_05.htm