“UMBERTO ECO NASIL BİR TÜRKİYE FOTOĞRAFI SEÇER?” ÜZERİNE

 “Açık Toplum Enstitüsü” Türkiye Direktörü Hakan Altınay’ın aktardığına ve bizim medyadan öğrendiğimize göre yeni bir “tanıtım projesi” yapmışlar. Projenin özü; Umberto Eco gibi The Guardian’dan İspanya’dan, Fransa’dan, İtalya’dan bir kısım çok önemli yazar ve sosyologları Türkiye’ye davet edip, “Türkiyeli Fotoğrafçıların” çektiği fotoğraflar arasından 10’ar adet fotoğraf seçtirip, üzerlerine metin yazdırıp Avrupa başkentlerinde sergilemeyi düşünmüşler.

Ala. Elbette iyi niyetli bir yaklaşım. Ancak fotoğraf deyince kulağımı kabartıp, gözümün yağını parlattım. Çünkü medyanın haberinde bir başka bilgi daha vardı. “Her türlü oryantalist klişe içeren bu ve benzeri imgeler dışında bir Türkiye algısının oluşmasını önemsiyoruz.” denmiş. Elbette bu da çok iyi niyetli bir yaklaşım. Ancak, konunun başka açılımları ve geçmişi olabileceğini düşünüp, iki satırla bunu anlatmak isterim.

NE OLACAK YANİ?

Sonunda bazı fotoğraflar toparlanır ve pamuk eller cebe diyerek ilan edilen proje yapılır. Kıyamet de kopmaz. Ancak ülkemizin “Tanıtım Sicili” çok parlak değildir. Hatırlayalım ki, bir kaç yıl önce Birleşmiş Milletlere kayıtlı 206 ülke arasına bir yeni ülke ismi mi eklendi, dünya vatandaşları “Urkey” neresi diye birbirlerine sordular. Çünkü bir aklıevvel İngilizce “Turkey”in T harfini iki kolunu yana açmış “T” harfi takliti yapan insan, bir turist imajıyla birleştirmek istemişti. Hiçbir şekilde kolay okunup, anlaşılamayan bu yeni imajı, Kültür ve Turizm Bakanlığımız da çok beğenip onaylayarak, esasen “Hindi” anlamına gelen “Turkey”imiz böylece “Urkey“ oluvermişti. Tanıtım alanında belli bilinç ve temel felsefe yoksunu, yabancılaşma yolunda devşirilmiş kadrolarıyla, dev adımlarla yürüyen bir ülke olarak başımıza gelen sıkıntıları pek çok örnekle hatırlamak mümkündür. 

FOTOĞRAFLAR

Fotoğraf temelinde ülke nasıl temsil edilir? Sanırım bu haberde bu da tariflenmiş. “Mutlaka hepiniz şahit olmuşsunuzdur Avrupa’da çok sık rastlanan Türkiye imajı, bikini reklamının önünde yürüyen çarşaflı kadın fotoğrafıdır.”  Hakan bey böyle buyurmuş. Herhalde öyledir. Bir asrın yarısı kadar, yaşamının 50 yılını bir fotoğrafçı olarak geçirmiş olarak ben mi bileceğim, Açık Toplum Enstitüsü mü bilecek? Elbette beyefendiler bilirler.

600 kusür kişiden toplanmış 2.500 adeti aşan, ülkemizin en büyük “Cumhuriyet Dönemi Fotoğraf Koleksiyonu”nun sahibi olarak, fotoğraf ve tanıtma konusu üzerinde düşündüm. Umberto Eco, gibi profillerin sıradan reklam – metin yazarı olarak kullanılamayacağını düşünerek bu etkinliğin “sanat buluşması” olabileceğini varsayabiliriz. Fotoğrafçılar ve yazarlar. Biri plastik - görsel alanda, diğeri edebiyat alanında iki gücün buluşmasıdır. En azından böyle düşünülmelidir.

Kültür ve Turizm Bakanlığımızın bir fotoğraf koleksiyonu veya  müzesi ne yazık ki yoktur. Tanıtma Genel Müdürlüğü’nün bünyesinde onlara göre Türkiye’yi temsil eden, çok karmaşık ilişkiler ve usüllerle yıllardır toparlanan, ihalelerle oluşan bir kısım renkli – dia pozitif fotoğraflar olduğu malumdur.

Ancak fotoğraf sanatı sanıyorum ayrı birşeydir. Almanların fotoğraf literatürüne hediye ettiği deyimle “Schöne Bilder” “Güzel Fotoğraf” Bakanlığın fotoğrafın temsil kabiliyetine bağlı kalarak aradığı ölçektir. Bu tür fotoğraflar için Eco’yu Türkiye’ye çağırmaya gerek yok. Çünkü onlar kendilerini bu tür fotoğrafların altlarını metinle doldurmakla mükellef saymazlar.

Bilinir ki, ülkenin yüz akı fotoğraf sanatçımız Ara Güler’in en bilinen ünlü fotoğrafı, Edirne’deki Eskicami’nin duvarını süsleyen yazılar içinden “Vav” harfinin altında çekilmiş “Allah’lı Çarşaflı Kadın” fotoğrafıdır. Bu ünlü fotoğraf, onlarca, yüzlerce defa geniş ölçekte dünya medyasında, en ünlü dergilerde yayınlanmıştır ama bu fotoğraf Hakan Altınay’ın “Oryantalist klişe ve benzeri imgeler” standartına uyacağı için başından üstü çizilmeye adaydır. 

TÜRKİYE’NİN TANITIM SİCİLİ

Yıllardır turizm için çok şey yapmaya çalışıyoruz. Evet güney sahillerimizi pek çok beş yıldızlı otellerle doldurduk. Denizimiz, güneşimiz dillere destan. Çeyrek asırlık büyük gayretin sonucu yıllık  26 milyon - “Urkey” - ziyaretçisi  ve hasat 20 milyar dolar. Küçümsediğimden değil, hatta buna da şükür denebilir ama eğer Fransa’nın başkenti Paris’e yılda 75 milyon insan geliyorsa, burada durup  düşünmek gerekir. Her konuda kendimizi nedense hep başarılı sayarken, acaba aklımızın bir bölümünü başka arayışlara ayırmalı mıyız? Bence ülkemiz temelde “Kültür ve sanat özürlü bir ülke” imajından kurtulmadıkça sorun çözülmeyecektir. Bu imajı bozan bence “çarşaflı kadın” değildir. Çünkü Hindistan’ın sarisine rağmen, oraya akan milyonlar, bizden fazla. 

NE YAPMALI VE SONUÇ

Eğer metin yazarlığı yerine olayı “bir sanat buluşması” olarak görebileceksek, fotoğrafçılarımızın önlerine konacak o fotoğraflar üzerinde görüşleri olması gerekir diye düşünüyorum. Hayatlarında Battal Gazi destanı dahil beş yüz sayfa okumamış, bir tek fotoğraf sergisine gitmemiş, evlerinde kitaplığı olup olmadığı meçhul, olsa da içinde yerli fotoğraf sanatçılarımızın albümlerinin olup olmadığını bilmediğimiz, “sözde seçkin bürokrasinin” 84 yıllık Cumhuriyetimizde fotoğrafımızın sanatsal söylemine hiçbir katkıda bulunmadığı ortadayken, şimdi de fotoğraftan medet ummanın doğru yolunun, doğru olarak aranması gerektiğini düşünüyorum. Enstitünün adı “Açık Toplum” ya, ola ki biz fotoğrafçıların da fikirlerine açıktırlar.

Elbette bu seçkin dünya entellektüellerinin önüne konabilecek “Türk Fotoğrafçıları” tarafından üretilmiş gerçekten değerli pek çok fotoğraf vardır. Bunda mutabıkız. Soru bizce açık, “Bunlar nasıl ve hangi  fotoğraflardır, kimlere aittirler?” Benim anlamak istediğim temelde budur.

Gültekin ÇİZGEN * - Şubat - 2008

Profesyonel Tanıtım Fotoğrafçıları Derneği Başkanı 

* İnternetten araştırırsanız 8.000 sayfalık bilgi bulabilirsiniz. 

Use By Author Permission Only.