Fotoğrafçıların fotoğraf satamama şikayetleri konusunda sizin görüşleriniz nelerdir?

Şimdi, fotoğrafın hangi pazarda yer aldığı çok önemli. İnsanlar eskiden Türkiye’yi çekiyorlardı, dünyayı çekiyorlardı o fotoğrafları satıyorlardı, nereye satıyorlardı? Gezi dergilerine satıyorlardı, bir takım magazin dergilerine satıyorlardı. Şimdi bunun uzun vadeli olması zaten söz konusu değildi. Herkes geziyor ve artık herkes fotoğrafçı olduğuna inanıyor. Ama fotoğrafın gerçek anlamda satılacağı yer başka bir platform ve belki de fotoğraf altın çağını yaşıyor, milyon dolarlara fotoğraflar satılabiliyor. Diğer taraftan birçok galeri eskiden kapısının önünden fotoğrafçıyı geçirmezken bugün fotoğrafçılara talepte bulunuyorlar. Şimdi bütün bunları düşündüğünüz zaman aslında fotoğrafçıların kendilerini hangi platformda konumlandırdıklarını net ortaya koymaları gerekiyor. Türkiye’de fotoğraf galericiliğinin oluşması gerekiyor; fotoğraf galerileri ve fotoğraf koleksiyonerleri. Fotoğrafın asılabilir, saklanabilir ve koleksiyonu yapılabilir bir disiplin olduğunu hem galeri, hem koleksiyoner, hem de fotoğrafçının bilmesi gerekiyor

Bir diğer alan ise, belgesel çalışmalar. Bu alanda iş yapıp yaşamını sürdürebilmenin yolu mutlaka kurumsal bir yapı içinde yer almak gerekiyor.

Magnum ajansı işleyiş olarak iyi bir model. Fotoğrafçılar ya kendileri bir konu üzerinde çalışıyorlar, ya da sipariş konuları fotoğraflıyorlar. Fotoğraflarınız merkezi bir yapı içinde yer alıyor ve bütün dünyaya servis ediliyor. Satılan her fotoğrafın telifi de fotoğrafçının hesabına yatıyor. Bu tür mekanizmalar içinde yer almak, ya da bunları örgütlemek gerekiyor. Fotoğrafçılar da amatörlüklerini bir kenara bırakıp böyle örgütler içinde yer almak zorundalar, esas sorun burada... Arşivimizden fotoğraf satalım. Artık takvim basılmıyor ki, artık broşürlerde Türkiye imajları çok yer almıyor ki, ne satacaksın?

Peki sizce yarışmalarda iyi dereceler yapmak ya da sergilerde yer almak eskisi gibi fotoğrafçının kariyerine yarar sağlıyor mu yoksa bunların sayısının artması da eski önemini kaybetmesine neden oldu mu bu tür organizasyonların?

Fotoğrafçıların yarışmaya katılmalarında, fotoğraf yaşamlarında bir dönem için iyi olduğunu düşünüyorum. Bunun bir kaç nedeni var, birincisi motivasyonu artırıyor, ikincisi artık yarışmalar belli bir maddi katkı da sağlıyor insanlara. Amatör bir fotoğrafçının yeni bir makine almasını bir yarışmaya borçlu olduğunda mutlu olacağını düşünüyorum ama hayatın yarışma olmadığı gibi bir gerçek var. Yani fotoğraf dünyasının sadece yarışmalardan oluşmadığı gibi bir gerçek var, bunu kabul etmek gerekiyor ve gerçek anlamda fotoğrafın yüz tane, bin tane ödül almasını değil; bir şey söylemesi gerektiğini düşünüyorum. Onun için de yarışmalar, evet önemlidir ama yarışmaların niteliği de belki değişmek zorundadır. Gerçekten fotoğrafçının geleceğini şekillendirecek bir takım yarışmalar olsa, kazananın işinin bir kitap yapılacağı, bir çalışmasına sponsorluk yapılacağı yarışmalar olsa bunun fotoğrafa büyük katkı sağlayacağını düşünüyorum.

Ben bir de biraz üniversite hakkında konuşmak istiyorum. Örneğin Mimar Sinan Üniversitesi’nde fotoğraf bölümüne girecek öğrencilerde ne tür nitelikler arıyorsunuz? Koşullar nedir? Buradan çıkan öğrencilerin yaptığı işlerden memnun musunuz?

Yetenek sınavıyla öğrenci alan kurumlar gibi burası da benzer bir yöntem uyguluyor. İlan edilen baraj puanını alan her öğrenci burada sınava girebiliyor. 3 aşamalı bir sınav var, o sınavlarda da hem görsel algılamaya yönelik, hem genel kültüre yönelik bir takım sorular soruluyor ve orta derecede bir desen becerisi aranıyor…

Keşke sınav yapmadan her öğrenciyi sınavsız alabilseniz ve bir yıl okuduktan sonra bir sınava tabi tutabilseniz ama sistem böyle değil ve mecbursunuz. Bugüne dek de böyle geldi bu ve bizden birçok öğrenci mezun oldu. Bunların bir kısmı profesyonel dünyaya adım attılar, bugün Türkiye’deki bir çok reklam fotoğrafını çeken fotoğrafçılar bizim okuldan mezundur. Reklam sektöründe çok önemli rol aldılar, basında epey arkadaşımız var... Bir kısmı kendi adına fotoğraf üretiyor, bir kısmı da halıcılık yapıyor ve birçok meslekte olduğu gibi baba mesleğine devam ederek fotoğraf ile uğraşmıyor ama genel ortalamaya baktığımız zaman çoğunun fotoğrafla uğraştığını görüyoruz bu da iyi bir şey diye düşünüyorum.

Peki sınav sisteminin doğru öğrencileri tespit edebildiğinden ve sağlıklı bir eleme yapabildiğinden emin misiniz? Zira fotoğraf yetenek işi ve yeteneği tespit etmek diğer bölümlere öğrenci almaktan zor olsa gerek...

Biz de emin değiliz, çünkü mesela sınav günü çocuk heyecanlanır, yapamaz. Yeteneği görüp gözlemlemeniz, bir süreci beraber yaşamanız lazım yoksa bir saatlik bir sınavda bir insanın yeteneğini nasıl ölçersiniz? Böyle bir yöntem yok. Bir de şunu kabul etmek gerekiyor. Eğitimin amacı çocukta var olan potansiyeli açığa çıkarmaktır. Burada böyle bir yapı var. Öyle de olmak zorunda. Şimdi böyle olunca da, kimin içinde cevher var, kimin içinde ışık var, kimde yok, bu zaman meselesi. Gerçekten dışarıda kalanların, bu okula giremeyen insanların arasında çok parlak fotoğrafçıların da olduğu kesin... Ama bizim bu konuda yapabileceğimiz bir şey yok. Gerçekten hani şöyle bir yöntem olsa, insanı bir makineye bağlasanız ve yeteneğini ölçebilseniz, bu anlaşılır bir şey ama yetenek zaten göreceli… Neye ve kime göre yetenek? Bir çocuğun görsel algılaması zayıf olabilir ama görsel teorisi müthiş olabilir. Yani o belki o alana yönelecek, bilmiyoruz. Öncesinde problem yaşıyoruz. Keşke şöyle şeyler olsa; fotoğraf üzerine eğitim veren orta öğretim okulları olmalı, orada zaten çocuğun potansiyeli ortaya çıkmış olur ve siz onun üzerinden giderseniz o zaman hayal kırıklığı ya da seçme konusunda hiç bir problem olmaz. Ama bugün siz aslında üniversite eğitimi diye neredeyse ortaöğretim düzeyinde eğitim veriyorsunuz. Bu kuruma dair bir şey değil, bütün Türkiye’de böyle. Yani belli bir bilgiyle gelmesi gereken insan, sıfır bilgiyle geliyor ve siz sıfır bilgiyle gelen insanı bilgilendirmekle uğraşıyorsunuz. Evet, üniversite bilgilendirir ama aslında onun ötesinde de işler yapar...

Peki öğrencilerinizin akademisyen olma olasılığı nedir?

Son dönemde çok bölüm açıldı. O kurumlarda eğitmen ihtiyacı var ve mezun olan öğrenciler oralara yöneliyorlar.  Bana sorsanız, bu kadar fotoğraf okuluna ihtiyaç var mı? Açıklıkla söyleyeyim… Yok.

Peki alaylılarla okullu fotoğrafçılar arasında size göre keskin bir ayrım var mı?

Bu tartışma hep olmuştur. Dünyada üniversite bitiren iyi fotoğrafçılar da var, hayatında bir fotoğraf okulunun önünden geçmemiş müthiş fotoğrafçılar da var. Şimdi bir kategorik bakışla iki gruba ayırmanın hiç bir mantığı yok. Üniversite eğitiminde, bütün sanat disiplinleriyle ilişkisi olan bir insan grubu yetiştirmeye çalışıyorsunuz. Bu anlamda da üniversitelerin aslında fotoğraf eğitimi veren insanları yetiştiren bir yapıya dönüşmeleri belki daha da doğru olabilir, çünkü herkes artık fotoğraf çekebiliyor. Bundan yirmi sene önce bir karanlık odacı sadece baskı yaparak çok iyi şekilde geçinebilirdi, şimdi herkes küçük bir printer alıyor ve oturuyor bilgisayardan basıyor, bir karanlık odacıya ihtiyaç yok. Var ama yok...

Bir boyutuyla fotoğraf teknolojisi yıllarca efsane olmuştur ve insanlar bunun üzerinden hayatlarını sürdürmüşlerdir. O efsane de artık kırıldı. Şimdi bunların ötesinde sadece fotoğrafçı değil, içinde fotoğrafı da barındıran bir kültür adamı yetiştirmek gerekiyor. Bu anlamda üniversiteler sokaktan ayrılıyor. Ama üniversiteler bu işi tam yapabiliyor mu bu tartışılır.

Ben ortaya konulan işler açısından sormuştum aslında...

Ortaya konulan sonuçlar açısından birbirlerine üstünlük kurdukları bir durum yok. İyi fotoğrafçılar ya da kötü fotoğrafçılar var. Üniversiteli – Alaylı diye ayrım yok…

Teşekkür ederim zaman ayırdığınız için.

Ben teşekkür ederim.

Röportaj : Evren ŞAR 

Fotografçı içinde yaşadığı ve tanıklık ettiği dünyayı bazen nesnelerin düz anlamlarıyla, bazen de metaforlarla anlatır. “1994” içinde yaşadığımız zamanın, sosyal siyasal olaylarına bir metafor üzerinden bakıyor. Üzerinden bakılan “metafor” çok katmanlı ve çok anlamlı okumalara olanak tanımakta. Kamil Fırat, 1994 yılında gerçekleştirmiş olduğu “kb’nin kent düşleri” isimli gösterinin 3. bölümünde, yaşadığımız ülkenin geleceğine dair bir öngörüde bulunarak, “1994” adıyla çıkarılan kitaptaki fotografları üretmişti. Günümüz Türkiye’sine ışık tutması amacıyla bu çalışma kitaplaştırılmıştır.

Use By Author Permission Only.