Giyilmemiş çamaşırlar, nasıl kokar bilirsin,

sandık odalarında;

senin de dükkanın öyle kokar işte...

dizeleri ile başlayıp...

Kapalıçarşı deyip de geçme;

Kapalıçarşı, kapalı kutu, diye bitirmiş şiirini ustam Orhan Veli...

Görünümü gerçekten de bir kapalı kutuyu andıran, öyküsü Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul' u aldıktan sonra Ayasofya'ya gelir sağlaması ve şarkta bez satımı, daha sonra her nevi kıymetli eşyanın alım, satımı için Nuri Osmaniye ve Beyazıt Camileri ile Mahmutpasa Çarşısı arasında, eski saray yanına kurdurduğu iki tas bedestenle (Cevahir ve Sandal) başlayan Kapalıçarşı, zamanla bu iki taş binanın çevresine sergi ve tezgahların toplanmasıyla bir ticaret merkezine dönüşmüştür. Çarşı ve esnaf 9 kez yangın, 2 kez de büyük deprem yasamış ve büyük zarar görmüştür.

Çarşının nüvesini, Fatih Sultan Mehmet tarafından feth edildikten hemen sonra Ayasofya Camii’ne gelir sağlamak amacıyla inşa edilmiş olan 2 taş bedesten oluşturmaktadır.Daha sonra yapılan ilavelerle genişleyen Kapalıçarsı’ nın Fatih tarafından kurulan iki bedesteni, Cevahir ve Sandal Bedesteni olarak bilinir. Kapalıçarsı da, İstanbul’daki bir çok tarihi yapı gibi, zaman zaman İstanbul’un büyük yangınlarında ve depremlerde hasar görmüş ve defalarca onarılmıştır. Kapalıçarsı 30 küsur hektarlık bir alanı kaplamakta ve 61 sokaktan oluşmaktadır.

Yaklaşık 1500 metrekarelik bir alana kurulu olan iç bedesten ile 1300 metrekarelik bir yer kaplayan Sandal Bedesteni çarşının yarı müstakil bölümleridir. Çarşının çevresi, yine çarşının birer parçasını oluşturan hanlarla çevrilidir.

Şehrin zenginleri ve tacirleri, ağırlıklı bez ticaretinin yanı sıra, mücevherlerini ve kıymetli altın ve gümüş eşyalarını bedestendeki kasalarda küçük bir ücret mukabilinde saklarlarmış. Yani bedestenler bir nevi banka hizmeti de görmekteymiş. 19. ncu yüzyılın ikinci yarısından sonra bankaların açılmasıyla bedestenlerin banka hizmetine son verilmiştir. Akabinde de Sandal bedesteni faaliyetlerini durdurmuş ve 1914 yılında burası İstanbul Belediyesi tarafından satın alınarak bir mezat yeri haline sokulmuş ama sonra bundan da vazgeçilmiştir.

Herkesin heyecanla beklediği mezat günleri; Ustam Eyüboğlu’ nun dizelerine söyle yansımış;

İstanbul deyince aklıma Kapalıçarşı gelir

Dokuzuncu senfoniyle kolkola

Cezayir marşı gelir

dört başı mamur bir gelin odası

haraç mezat satılmakta

bir gelinle güvey eksik yatakta

köşede sedef kakmalı tombul bir ut

tamburi Cemil Bey çalıyor eski plakta

...

Bedri Rahmi Eyüboglu

İstanbul ticaret hayatinin önemli bir merkezi olan Kapalıçarşı’ da, zamanında 2 lokanta, 4399 dükkan, 2195 oda, 497 dolap, 12 hazine, bir camii, 10 mescit, bir hamam, 19 çeşme, 8 kuyu, 24 han, 1 mektep ve 1 türbe bulunurmuş. Kapalıçarsı'daki 61 sokak ve caddenin isimlerinin çoğu, Fesçiler, Serpuşçular, Tuğcular, Feraceciler, Perdahçılar, Terlikçiler, Kuyumcular, Aynacılar, Kalpakçılar gibi, mesleklere ve dükkanlarda satılan mallara göre konulmuştur.

Şimdilerde ise içinde 3000 küsur dükkan bulunmakta ve mevsimine göre günde 250.000 ile 400.000 kişi arasında ziyaretçi ağırlamaktadır. Kaybolmaya yüz tutmuş birçok meslek ve zanaatı kendisine has kültürü ve lisanı ile yaşatan Kapalıçarşı dünyanın en eski, en büyük ve en çeşitli üretimlerinin sergilendiği bir mekan olup yabancı gezginlerin kitaplarına, ressamların da fırçalarına bir çok kez konu olmuştur.

Eminönü Belediyesi' nin, 5366 sayılı 'Yıpranan Tarihi ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması ve Yaşatılarak Kullanılması Hakkındaki Kanun'a dayanarak ilan ettiği ve İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi tarafından kabul edilen Kapalıçarşı ve çevresinin yenilenmesiyle ilgili plan teklifi çerçevesinde Kapalıçarşı’nın tamamı ve yakınındaki hanlar, Beyazıt, Molla Fenari, Tayahatun mahallerinin belli kısımları, 'kentsel yenileme alanı' olarak belirlenmiştir. Amacı dışında kullanılmadığı taktirde bir nebze olsun mekanı eski görüntüsüne kavuşturacak, zaman içerisinde kacak ya da mimari yapısına uymayan, hatta bunu bozan ilave ve çirkin yapılanmaya son vermesi dileğimdir...