Gaziantep’te Kilimcilik

Türkçe kökenli bir kelime olan kilim, düğümlenerek dokunan, kısa tüylü, renk renk desenli yer yaygısı olarak da bilinen, dokuma sanatıdır. Modern anlamda tezgahların yaygın olarak kullanılmadığı, makine halısına geçişin temelini oluşturan kilim, yatay, dikey ya da gelişmiş dikey tezgahlarda elle dokunur.

Gaziantep kilimlerinde desenler, dokumada kolaylık sağladığı için genellikle geometrik motifler olup; hayvan ve bitki motifleri ile, çizgi, nokta ve dairesel motifler dikkat çeker.


Motifler, çözgü adı verilen yatay ipliklerin, dikey ipliklerin arasından geçirilmesi ile oluşur. Antep kilimlerinin bilinen çeşitleri; Baklava Dilimi, Habbap Ayağı, Kuş Kanadı, Zincir Göbek, Dirsek Göbek, Pençe Göbek, Parmak Göbek ve Atom Göbekdir.

Dokumada son yıllarda, koyun yünü ve pamuk ipliği kullanılmaktayken, kilimlerin hammaddesi; zaman içerisinde değişkenlik göstermiştir. Bir dönem, öküz, deve ve at tüyü yaygın olarak kullanılmış, son 50 yıllık dönem içerisinde ise daha çok koyun yünü ve keçi kılı tercih edilmek zorunda kalınmıştır.

Yün ve pamuk, doğal boyalarla boyanmış ise, kilim zamanla matlaşmaz, hatta daha çok parlaklık kazanarak, eskidikçe, kullandıkça farklı bir güzelliğe sahip olur.

Kilimlerde kullanılan teknikler, renkler ve motifler yörelere göre farklılık gösterirken, dokunduğu yöreye, aşirete, motife veya dokuyan kişi ve aileye göre de isimlendirilir.

Kilimcilik tarihsel gelişim sürecinde; göçebe olarak yaşayanların önceleri yalnız kendi ihtiyaçlarını karşılamak amacı ile, döşeme malzemesi olarak dokuyup, kullandıkları gözlenmektedir. Kilim yer döşemesi dışında, heybe, divan örtüsü ve çuval olarak da ihtiyaçların karşılanmasında kullanılmıştır.

Gaziantep kilimlerinde, Siyah, felhani, mavi yeşil boya, cehre sarısı, ceviz kabuğu, cevizi boz, soğan kabuğu, sumak yaprağı Antep kilimlerinde doğal olarak boyanmış ipler kullanılmıştır. Antep kilimleri bilinen diğer Anadolu kilimlerinden tezgah, şekil, dokunuş biçimleri ve nakışları yönünden çok farklı olmamakla birlikte, kilimciliğinin yörede hangi tarihte başladığı ve hangi aşamalardan geçtiği kesin olarak bilinmemektedir. Ancak, kilimin yalnız el tezgahlarında imal edildiği ve bu iş kolunun çok canlı olduğu devirlerde Gaziantep’te 7000 civarında el tezgahının faaliyette olduğu, 1960’larda bu sayının 100-150’ye düştüğü saptanmıştır.

Yakın bir tarihe kadar, Gaziantep ve köylerinde, ahşaptan yapılmış tezgâhlarda, mekikli, elle atma usulü ile dokunan kilim, uzun yıllar bir iş kolu olarak, kadınlı, erkekli aile fertleri tarafından yapılmakta iken, bugün teknolojik gelişimle birlikte, mekanik tezgâhlar kilimciliğin gerilemesine neden olmuş ve son günlerde bu mesleği yapanların sayısı bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar azalmıştır. Göçebe kültüründe ve yerleşik hayatta önemli bir yere sahip olan kilimcilik ne yazıktır ki, bu gün otantik özelliği bakımından, evlerde ve turistik mekânlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. 
 
Yazı : Gazeteci-Yazar / Bülent AĞCABAY
Fotoğraflar : Metin DİKEN

Tüm Hakları Saklıdır © All Rights Reserved

www.fotoritim.com Sitesinde Bulunan Yazılı ve Görsel Eserlerin Bütün Hakları ve Sorumluluğu Eser Sahiplerine Aittir.

All Images and Text Published in www.fotoritim.com are Copyright © Protected by The Author, All Rights Reserved.

Use By Author Permission Only.