Edirne Kakava Şenlikleri ve Tarihsel Kökenleri

Fotoğraflar : Tahsin GÜN 

Derleyen: Ayşegül DEVECİOĞLU

Türkiye'deki ender kaynaklardan biri Kırklarelili araştırmacı Nafiz Karaçam Kakava'nın kökenlerini şöyle açıklıyor

"Kakava, Mısır ve Ön Asya kökenli bir inanç olarak kabul ediliyor. " Çingene mitolojisine göre Kakava, Eski Mısır'da Tanrı-Kral-Firavun'un Kopt halkı (Kıpti) ile birlikte yaşayan ve kökeni başka bir topluma zulmetmeye dayanan 'mucizevi olayların' zamanla 'bir inanca' dönüşmesidir.

Olaylar Mısır'da zulüm görenlerin mucizevi kaçışıyla başlar. Onları izleyen Firavun'un askerleri sularda boğulup ölürler. Kalanlar ise yine bir kurtarıcının gelip kendilerini kurtaracağına inanırlar. Kurtarma günü ise 6 Mayıs olarak kabul edilir. O sabah Çingeneler akarsu boylarına inerler. Kurtarıcının ölümsüz olması başlıca sevinç kaynağıdır. Bu nedenle çılgınca eğlenilir."

Çingenelerin kökenini İsrailoğulları'nın Kızıldeniz'i geçişi sırasında yok olmaktan kurtulan Mısırlılara dayandıran Firavun efsanesi, farklı çeşitlemeleriyle Doğu Avrupa'daki bütün Çingene kavimlerinde mevcuttur, dolayısıyla pagan mirasın yanı sıra, Çingeneler'in eski ortak sözlü geleneklerin arasında sayılmalıdır. Bu efsane de, Çingenelerin Mısır'la bağlantı yazgı ve adlarını İncil kökenli sözlü geleneklerle açıklamaya çalışmaktadır.

Karaçam'ın açıklaması bilinen hiçbir kaynakta yer almasa da, bir çok Çingene inanışı gibi ağızdan ağza yayılarak bu şekli aldığı belki kabul edilebilir.

 Efsanenin aslı aşağıdadır.

( Kalderas Lideri Zanko Çigan Geleneği R:P Chatard Paris 1959)

"Birinci Dünya'da Pharavono Pharavunure Çingene kaviminin lideriydi ve tıpkı Sunto (santa saint- aziz sözcüğünün bozulmuş hali) Abraham (İbrahim Peygamber), Sunto Moïshel (Musa Peygamber), Sunto Cretchuno (Hazreti Yusuf) ve Sunto Yacchof (Hazreti Yakup) gibi suuntselerden yani vaktiyle yalnız Çingenelerden oluşan insanlığın büyük atalarından biriydi. Pharavono büyük güç kazanmış ve Horachai adıyla anılan Türk Yahudileri ve Hıristiyanlarına Sinpetra kumandasındaki diğer kavimlere savaş açarak Porsaida'yı yani Kutsal Topraklar'ın merkezini ellerinden almak istiyordu. Taraflar Duneria'nın iki kıyısında karşı karşıya geldiklerinde Pharavono karşıya geçip geçemeyeceğini görmek için bir ok attı Ancak Duneria çok genişti.

Bunun üzerine düşmanı Sinpetra'nın Tanrı'nın bizzat kendisi olduğundan habersiz olarak Tanrı'ya (Phuro Del) yakardı: "Tanrım atlarıma güç ve bana da bu işin üstesinden gelme gücü ver" Böylece hiçbir engelle karşılaşmadan karşıya geçti. Sinpetra ise adamlarıyla Tuz Denizi'ni geçerek geri çekildi. Pharavono Tuz Denizi'nin kıyısına ulaşınca Tanrı'ya bir kez daha yalvarıp yakardı Bu kez " Tanrım kendi gücümle ve atlarımın gücüyle bu işin üstesinden geleyim" sözleriyle.


Sinpetra ona denizin içinden bir geçit açtı ve Pharavono geçide girince kollarını kavuşturdu ansızın büyük bir fırtınayla geçit kapandı ve Pharavunureleri yuttu. Sadece birkaç Pharavunure kurtulmayı başarıp Zagrebo'ya ( Zagrep) ulaştı. Burası onların daha sonra bütün dünyaya yayılacakları merkez olacaktı. İşte o zamandan beri onların soyundan gelenler dur durak bilmeksizin bütün dünyada dolanıp durmak zorundadırlar.

Yine Mayıs'ın 24-25'inde bütün dünya çingenelerince kutlanan Azize Sara Bayramı da (Fransa'da Chamargua Adası'nda Saintes- Maries kilisesine yapılan haç ziyareti) suyla, sudan gelen azize, sudan çıkan ölümsüz kurtarıcı ve Hıristiyan inançlarıyla bağlantılıdır.

Kakava Bayramıyla ilgili en akla yakın açıklama, Çingene inanışlarının yerleştikleri bölgelerin inançlarıyla kaynaşıp farklılaşarak bu şekli almış olmasıdır. Nitekim Anadolu'da yalnız İslam değil bütün kültürlerin baharı karşılamak için kutladığı Hıdrellez 5 Mayıs akşamı başlar ve 6 Mayıs akşamına kadar sürer. Suya girme ayini bütün Balkan Çingeneleri arasında geçerlidir. Çingeneler dışında diğer kültürlerde suya girme ayini yoktur.

Alevi inançlarına göre, Hızır ve İlyas peygamberler Ab-ı hayat yani ölümsüzlük suyunu aramaya çıkarlar ve bu suyun kaynağını bulup içerek ölümsüzlüğe kavuşurlar. Hızır karada, İlyas denizde yardıma ihtiyacı olanların yardımına koşar. Kürtler 6 Mayıs'ta birbirlerine kavuşan Hıdır ve İlyas'ın gizemli gücünden yararlanabilmek için çeşitli kutlamalar yapar. Baharın müjdecisi olan Hıdırellez'de herkes sahip olmak istediği şeyi temsil eden ( bir para kesesi, kibritten ev maketi) gül ağacının dalına asar ya da gül fidanının dibine koyar. Sağlık isteyen ise kırlarda yuvarlanır. Gül ağacının anlamı, Hızır'ın çiçeklerle örülmüş cübbesiyle geçtiği yerlerde güllerin açtığına inanılmasıdır. Elinde uzun bir değnek ve keçi derisinden mintanla dolaşan İlyas Peygamber, hem suların hem hayvanların koruyucusudur. Gezdiği yerlerde bereket artar, sürüler çoğalır.

Kaynaklar:

Hermann Berger, Çingene Mitolojisi ( 2000),

Ayraç Yayınları

Nafiz Karaçam, Hıdrellez ve Kakava (1992),

Ayraç Yayınları

http://www.odtu-mezun-ist.org.tr/baraka/05_05/yazi10.html