Doğa fotoğrafı, isminden de anlaşıldığı gibi, doğanın ve doğal objelerin fotoğraflanması ile elde edilen görüntülerdir. Doğa fotoğrafının FİAP tarafından yapılan tanımı ile Natural History Photography kitabında yer alan ilkeler Fotoritim Dergisi’nin Şubat 2007 Sayısında, derginin Yayın Kurulu üyelerinden Sn. Baybars Sağlamtimur tarafından kapsamlı bir şekilde ele alınmıştı. Sn. Sağlamtimur’un kendi deneyim ve görüşlerini de aktardığı bu yazının özellikle doğa fotoğrafıyla ilgilenenler tarafından yeniden dikkatle okunmasını salık veririm. Aradan bir yılı aşkın zaman geçmesine rağmen bazı sanal ve gerçek dergilerde “doğa fotoğrafı” olarak tanımlanan görüntülerdeki doğal olmayan objelerin varlığı, bazı yarışmalarda şartnamede doğallık ve ekolojik niteliklere vurgu yapılmasına karşın ödüllendirilen fotoğrafların kültür formlarını içeriyor olması, doğa fotoğrafı tanımının henüz tam olarak anlaşılmadığını göstermektedir. Yapılan yanlışlıklara bakıldığında aşağıdaki noktalar öne çıkmaktadır:

• Kırsal alanda çekilen fotoğraflar genellikle doğa fotoğrafı olarak kabul edilmektedir. Oysa, bilindiği gibi, kırsal alan çoğu kez insan yapısı unsurlar içerir. Hele Türkiye gibi insanlık tarihinin en eski kültürlerini barındıran bir ülkede insan etkisinden uzak kalmış noktalar bulmak gerçekten zordur. Bu topraklarda doğa ile insan iç içe bulunmaktadır. Bu nedenle doğa fotoğrafçıları “doğa fotoğrafı” çekmeyi amaçlıyorsa oldukça dikkatli davranmak zorundadırlar. Bize ne kadar sevimli ve sıcak gelirse gelsin, içinde buğday tarlalarının, şirin köy evlerinin, harman yerlerinin bulunduğu görüntüler doğa fotoğrafı değildir.

• Doğa fotoğrafında yapılan temel yanlışlıklardan biri de canlı = doğal yaklaşımıdır. Oysa her canlı doğal değildir. Kedi, köpek, koyun, keçi, at, deve ve benzeri memeli hayvanlar, tavuk, ördek kaz, hindi gibi kuşlar, ipekböceği, arı gibi böcekler insan tarafından evcilleştirilmişlerdir. Bu kabil hayvanlara ait fotoğraflar doğa fotoğrafı olarak değerlendirilemez.

• Benzeri durum bitkiler için de geçerlidir. Dünyadaki bitkilerin büyük çoğunluğu doğal olmakla birlikte bir kısmı insan tarafından kültüre alınmıştır. Buğday, arpa, mısır, pirinç, patates, elma, armut, fındık, ceviz gibi gıda maddesi olarak kullanılan bitkilerle,  gül, nergis, karanfil, lale, şebboy, siklamen ve benzeri çiçekçilikte kullanılan bitkiler, kavak, söğüt, ökaliptüs gibi kerestesi için yetiştirilen bitkiler, pamuk, keten, kenevir gibi lifleri için yetiştirilen bitkiler de insan eliyle kültüre alındıklarından bunlara ait fotoğraflar doğa fotoğrafı sayılmazlar.

• Orman Bakanlığı ya da diğer kuruluşlar tarafından yapılan ağaçlandırmalar, hem kullanılan fidanlar insan eliyle yetiştirilip yine insan eliyle dikildikleri için, hem de uygulamalar teraslandırılan arazilerde yapıldığı için, bu alanlara ait fotoğraflar da doğa fotoğrafı gurubuna girmezler.

Özetlenecek olursa; ister bitki, isterse hayvan olsun, insan tarafından yetiştirilmiş, evcilleştirilmiş veya kültüre alınmış olan canlılara ait fotoğraflar doğa fotoğrafı olarak kabul edilmezler. Ancak; insan yerleşmelerine uyum sağlamış, fakat evcilleştirilmemiş canlılar olan leylek,  kerkenez,  sığırcık ve benzeri kuşların fotoğrafları, insan yapısı ögelerin olabildiğince aza indirilmesi koşulu ile, doğa fotoğrafı olarak kabul edilirler.

FİAP’ın doğa fotoğrafı tanımında dikkat edilmesi gereken bir husus da doğa fotoğrafının fotoğrafçı tarafından çekilmiş olma koşuludur. Günümüzde fotokapan uygulaması giderek yaygınlaşmaktadır. Fotoğrafçının fotoğrafın karar anına müdahale şansının olmadığı bu teknikle yapılan çekimlerle elde edilen fotoğraflar, tamamen doğal ortamlarda çekilmiş olmalarına karşın, doğa fotoğrafı sayılmamaktadır.

Doğa fotoğrafının doğallığı esastır. Bu nedenle gerek çekim aşamasında, gerekse çekim sonrasında düzeltme ve değişiklik gereksinimi doğmuşsa, bunlar fotoğrafın özüne zarar vermeden, en alt düzeyde tutulmalıdır. Örneğin yabani bir çiçeği görüntülerken çevresinde görüntü dengesini bozacak kuru yaprak vb şeylerin çerçevenin dışına taşınmaları, ya da çiçeğin görüntüsünü kısmen kapatan kuru dalların kaldırılması kabul edilebilir değişikliklerdir.

Ancak çiçeği tanımıyorsanız ve görüntüyü tanım için bir botanikçiye gösterecekseniz,  kuru yaprak ve dalları kaldırmadan önce görüntü almanızda yarar vardır; zira onlar çiçeğin yetiştiği çevrenin ekolojik olarak tanımına yardımcı olabilirler.

Doğa fotoğrafında renkli filtre kullanımı da kabul edilmez. Renkleri değiştirmeyen Polarize, UV ve ND filitreler kullanılabilir.

Yabani hayvanların görüntülenmesi daha fazla özen, dikkat ve ayrıca bilgi ve beceri ister. Çekimlerde hayvanların ürkütülmemeleri, bulundukları ortamlardan uzaklaştırılmamaları gerekir. Özellikle hayvanlar yuvalarında veya yavrulu iken rahatsız edilmeleri bazen yavruların kaybı, yuvayı terk gibi istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Hayvanlar yavrularının yaşamı tehlikeye girerse saldırgan olabilirler. Soğukta ve sıcakta, susuzluk ve açlık çeken hayvanlara elden geliyorsa yardım edilmelidir.

Yukarıda da değinildiği gibi, Türkiye toprakları çok eski zamanlardan beri insan yerleşmelerine, uygarlıklara, savaşlara sahne olmuştur ve bu yüzden insan izi bulunmayan yerler bulmak zordur. Fotoğraf tadı veren görüntülerin ne zaman, nerde karşımıza çıkacağı belli olmaz. Böyle görüntülerle karşılaşıldığında içinde insan unsuru varsa, “ille de doğa fotoğrafı çekeceğim” diye tutturulmamalı. Asıl olanın iyi fotoğraf üretmek olduğu hiç unutulmamalı ve tereddüt etmeden deklanşöre basılmalı. Benden dostça bir tavsiye.

Fotoğraflar:

İzlediğiniz 6 fotoğraf ilk bakışta doğa fotoğrafı gibi algılansa da, içindeki ev, yol ve benzeri yapılar nedeniyle manzara fotoğrafıdır. Çiçekler ise bahçede insan eliyle yetiştirildiği için kültür formudur ve kırlardaki akrabaları gibi doğal değildir.

Tansu  GÜRPINAR

Use By Author Permission Only.