“This is war Robert Capa at work”

Fotoğraf tarihi, hem konu itibariyle ve hem de çekim öyküsü bağlamında, iki imgenin, hala süregelen tartışmalarıyla, hem fotoğraf severlerin ve hem de tarihçilerin kafalarını meşgul etmiştir. Bunlardan biri, Robert Doisneau`nun aşk ve tutkunun sembolü haline gelmiş, romantik çalışması olan, istasyon çıkışındaki öpüşen çift fotoğrafı; ötekisi ise, Londra’da Barbican Sanat Merkezinde şimdiye kadar gün yüzüne çıkmamış fotoğraflarının sergilendiği ve asıl adı “Endre Ernő Friedmann” olan Robert Capa’nın “Fallen Soldier” yani "Düşen Asker" isimli  fotoğrafıydı.

Benimle beraber, o fotoğrafın (konstruktud) yani kurmaca mı yoksa gerçek anlamda bir "o an" fotoğrafı mı olup olmadığı polemiği, konuyla ilgilenen akademisyenlerin ve fotoğrafçıların gündemini hep meşgul ede gelmiştir... 2007 yılının aralığında Fransa’da Paris kentinde küçük bir otel odasında bir bavul içinde Capa’ya ait “3500 negatifin” bulunmasıyla, doğal olarak bu konuya yönelik muammanın çözüleceğine ilişkin yoğun bir beklenti uyanmıştı fotoğraf çevrelerinde. Bu anlamda orijinal negatiflerin, kontakt baskılarının ve cepheden kendi el yazısıyla yazdığı mektupların da içinde bulunduğu Londra’daki,  Capa’nın ve kendisi gibi savaş fotoğrafçısı sevgilisi Gerda Taro’nun  “Savaşa Dair” sergisi şu ana kadar yapılan en kapsamlı ve önemli olanıydı...

Robert Capa - İspanya İç Savaşında Cumhuriyetçi Askerler Saldırıda

Sergideki fotoğrafları incelerken Capa’nın yaşam öyküsünün, bir fotoğrafçının yaşamıyla ne kadar örtüştüğünü görmek, beni çok duygulandırdı ve şaşırttı... 1913 yılında Macaristan’ın başkenti Budapeşte’de doğan Capa, her şeyden önce kısacık yaşamında bir fotoğrafçıda bulunması gereken toplumsal bilinç, hümanizma, arayış ve macera tutkusu ile tam anlamıyla “olmuş” bir fotoğrafçıydı. Çevresindeki kadınlarında oldukça etkileyici ve yakışıklı bulduğu Capa`nın, konularına yaklaşımındaki cesaret ve risk faktörü “if your photographs are not good enough, you`re not close enough (fotoğrafın yeterince iyi değilse, yeterince yakın değildin)” sözleriyle gerçek anlamını bulur... Adının anlamı Macar dilinde “köpek balığı” olan Capa’nın özellikle 1945 yılındaki Normandiya çıkarması sırasındaki fotoğrafları da, bu boyutuyla sinemada`da ilham kaynağı olmuştur seyredenler bilir Steven Spielberg  “Er Ryan`ı Kurtarmak” adlı filminde Capa’nın “Normandiya Çıkarması” fotoğraflarından esinlenmişti... Fotoğraf sanatının detaylarına özenli ve tutkulu büyük bir kesim Robert Capa’nın savaş fotoğrafçılığında bütün zamanların en önde gelen ustalardan birisi olduğunu kabul eder.

Robert Capa - Amerikan Askerleri Normandiya Çıkarmasında

Robert Capa - Amerikan Askerleri Normandiya Çıkarmasında

Gençliğinde sosyalist dünya görüsü ile Macaristan’daki öğrenci hareketlerinden sorumlu tutulduğu için ülkesinden kaçmak zorunda kalmıştı.

Almanya’da yaşamını sürdürmeye başlayan Capa yedi dil konuşabiliyordu ama hepsini birbirine karıştırdığı için arkadaşları konuşabildiği dili Capa`nız diye adlandırıp onunla dalga geçiyorlardı. Almanyada sevgilisi Gerda Taro ile tanışması ve onun sayesinde Robert Capa ismini alması “efsanenin” dönüm noktasıdır bir anlamda...

Capa hırslı ve hızlı düşünen bir fotoğrafçı olusunun yanında, efsanevi fotoğraf ajansı “Magnum”un da isim babası ve kurucusudur ayni zamanda. Fotoğrafçıların yasal haklarının korunması temelinde ajans konusunu H.Cartier Bresson`a açtığında aslında karakter ve yapı olarak iki farklı insanın, ilişkilerinin uzun sürmeyebileceği varsayılmıştı... ama korkulan olmadı...

Gerda Taro - Robert Capa

Capa, yaşamı boyunca beş savaşı fotoğrafladı ama İspanya iç savası ve II. Dünya Savaşı sırasında çektiği fotoğraflar onun hem “belge” anlamında ve hem de yol açtığı tartışmalar anlamında adini ölümsüzleştirmiş ve fotoğraf sanatına çok büyük katkısı olmuştur.

Robert Capa – Cumhuriyetçi Askerler

Robert Capa – Cumhuriyetçi Askerler

Robert Capa - Fallen Soldier, Düşen Asker

Capa, “Fallen Soldier” isimli fotoğrafta, gerçekten cephede bir manga cumhuriyetçi asker ile beraberdir ve zaten cumhuriyetçilerin zaferinin belli olduğu savaşın son anlarını belgelemek için hazırlıklıdır. Hücum emri verilir, hep beraber yüksekçe bir tepeden, askerler vadideki köye doğru koşmaya başlarlar. Koyun boş olduğunu sanan askerler sevinçle ve korunmasız bir şekilde koşarken Capa çekim yapmaya devam etmektedir. İşte o sırada kendisini kamufle etmiş olan bir Frankocu keskin nişancı asker, köyden ateş açar ve Capa’nın biraz ötesinde kosan 21 yaşında ve bir tekstil işçisi olan Frederico Borrell Garcia adlı askeri vurur. Paris’te bulunan negatifler ve bölgeye ait nüfus kayıtları Capa’nın “Fallen Soldier” adlı fotoğrafının otantik ve gerçek olduğunu ispatlar.

Capa’nın savaş fotoğrafçılığını ispanya iç savaşında yeniden keşfettiğini söylemek sanırım yanlış olmaz... Küçük Leica makinesiyle cephede çok hızlı hareket edebiliyor ve kendini saklayabiliyordu. Bu özellikleri nedeniyle daha önce hiç bir fotoğrafçı savaşın dehşetine ve insanın acılarına onun kadar yakın olma cesaretini gösterememiştir...

Robert Capa – Savaştan Kaçan Sığınmacılar

Fred Stein -  Gerda Taro ve Robert Capa

Capa, hic kuşkusuz döneminin en önemli fotoğrafçısı oluşunun yanında, sevgilisi ve savaş fotoğrafçısı, Gerda Taro`yla yaşadığı büyük aşk ile de, trajik bir öykünün kahramanıdır aynı zamanda. Kendisi gibi Taro`da, savaş sırasında yaşamını yitirmiştir ve bu yüzden Vietnam savaşının en kızgın yerinde mayına basıp ölünceye kadar hep suçluluk duygusuyla yasamıştır... Çekim esnasında Cumhuriyetçi birliklerin kullandığı tankın altında ezilerek yaşamını yitiren sevgilisinin ölümünden sonra hiç bir kadınla beraber olmayan Capa aslında güzel kadınları ve kumar oynamayı çok seven biri olarak da bilinirdi. Örneğin ünlü Amerikalı yönetmen John Houston ve Steinbeck ile kumar seansları sanat dünyasında alışıla gelmiş şeylerdi Kadınlara olan tutkusu ve yakınlığı da Capa’yı daha güncel ve popüler hale getirmişti. Bu kadınlardan özellikle Ingrid Bergman’nın çok özel bir yeri vardır onun yaşamında.

Capa, savaş fotoğrafçısı olsa da yasadığı dönemin en ünlü ve önemli sanatçılarıyla yakın ilişkileri, onun küçümsenemeyecek bir portre arşivi oluşturmasını da sağlayacaktı... bunlardan Picasso, Steinbeck, Hemingway, Garry Cooper ve büyük dans ustası Gene Kelly sadece birkaçıydı...

Capa, II. Dünya Savaşında müttefik kuvvetlerin Almanya’nın Leipzig kentine girerken çekeceği fotoğrafların son savaş fotoğrafları olmasını ümit ediyordu. 17 Nisan 1945 te iki Amerikalı askerin konuşlandığı 5 katlı binanın üst katından müttefik güçlerin kente girişini fotoğraflamak için çıktığında şahit olacağı şeyi aklından bile geçirmiyordu… Fotoğraf makinesini değiştirmek için yan odaya girdiğinde şehirde hala gizlenen Alman Sniper, yanındaki askerlerden birini vurarak öldürmüştü

Robert Capa – Amerikali Asker, Leipzig

Dostları bu olayın Capa’yı çok etkilediğini ve o nedenle sürekli alkol aldığını vurgularlar. Irwin Shaw onun özellikle sabahları uyandığında çöküntü içinde ve üzücü haline şahit olmuş, savaş esnasında yaşanan trajedilerin kabuslarıyla güne başladığını ifade eder... II. Dünya Savaşının sona ermesiyle, birkaç sıradan işten sonra Japonya yolunu tutar. Yaptığı işler onu tatmin etmemektedir, o cepheye savaş bölgelerine aittir. İste tam bu sırada ünlü Life dergisi ona Fransa işgali altındaki Vietnam’da çalışmasını teklif eder. Hiç düşünmeden evet der. Fakat her zaman güvendiği şansının ve önsezilerinin onu terk etmeye hazırlandığından haberi yoktur. 25 Mayıs 1954 yılında savaşın çamurlu alanlarında bir anti-personel mayına bastığında parmakları deklanşörünün üzerinde sıkı sıkıya fotoğraf makinesini tutuyordu hala...

Robert Capa’ya dair, H.Cartier Bresson onun ölümünden sonra şunları söyleyecekti: “Capa, hep parlak ve gösterişli bir matador giysileri içindeydi benim için, o harika bir oyuncuydu, kendisi ve dostları için cömertçe savaştı. Fakat yazgı kararlıydı, onu mesleğinin zirvesinde alıp götürmeye... Onu hiç unutmayacağız”…

Ref:Barbican press office

Black&white Photography

Guardian

Vehbi KOCA

Vkoca60@gmail.com

www.vehbikoca.com

www.turkishphotography.co.uk

www.kocaphotography.co.uk